Вам падаравалі грошы: якія падаткі дзейнічаюць у Польшчы і як іх задэклараваць

Дапамога ад фундацыі, перавод ад сяброў, інтэрнэт-збор — звычайная рэч у эміграцыі, асабліва ў першы час пасля пераезду. У Польшчы такія паступленні могуць падпадаць пад адзін з двух розных падаткаў — з рознымі лімітамі, дэкларацыямі і тэрмінамі. У гэтым артыкуле разбіраем па чарзе тыповыя сітуацыі: хто даў грошы, які закон дзейнічае і што практычна трэба зрабіць.

Два рэжымы і адно ключавое пытанне

Грашовая дапамога ў Польшчы можа трапіць пад адзін з двух рэжымаў:

падатак на дараванні — podatek od spadków i darowizn, асобны падатак са сваімі лімітамі і сваёй дэкларацыяй (SD-3);
падатак на даходы фізічных асоб (PIT) — калі паступленне лічыцца прыходам з «іншых крыніц» (inne źródła) і паказваецца ў гадавой дэкларацыі.

Які рэжым дзейнічае — залежыць ад статусу абодвух бакоў.

Podatek od spadków i darowizn ужываецца, калі хаця б адзін бок — дарыльшчык або атрымальнік — мае сталую сувязь з Польшчай: польскае грамадзянства, сталы побыт (miejsce stałego pobytu) або, калі гаворка пра арганізацыю, siedzibę ў Польшчы (далей будзем называць гэта «польскі якар»). Гэта вынікае з art. 2 Ustawy o podatku od spadków i darowizn z dnia 28 lipca 1983.

Важная дэталь: падатковая рэзідэнцыя (правіла 183 дзён, цэнтр жыццёвых інтарэсаў) — гэта паняцце з закона аб PIT, і для падатку на дараванні яна значэння не мае. Можна жыць у Польшчы па карце часовага побыту, працаваць і плаціць тут падаткі з зарплаты і пры гэтым не мець «польскага якара» ў сэнсе падатку на дараванні. Статус бакоў ацэньваецца на дзень атрымання грошай.

Цяпер пройдзем па сітуацыях.

Сітуацыя 1. Дапамога ад польскай фундацыі

Фундацыя ці stowarzyszenie з siedzibą ў Польшчы — гэта «польскі бок», таму дзейнічае podatek od spadków i darowizn. Фундацыя для атрымальніка — «чужы» дарыльшчык, гэта значыць III grupa podatkowa, і падатак узнікае толькі тады, калі агульная вартасць дараванняў ад адной арганізацыі за 5 гадоў перавысіць 5 733 zł.

Пакуль дапамога ў гэтых межах — рабіць нічога не трэба: ні падатку, ні дэкларацыі. Калі ліміт перавышаны, падатак налічваецца толькі з сумы звыш яго, па стаўках ад 12% да 20%, а ў Urząd Skarbowy падаецца дэкларацыя SD-3 — на працягу месяца з дня атрымання даравання. Падатак плаціцца не адразу: ужонд выдае рашэнне (decyzja) з налічанай сумай, і заплаціць яе трэба на працягу 14 дзён ад атрымання рашэння.

Прыклад: Фундацыя пералічыла 8 000 zł. Ліміт — 5 733 zł, абкладаецца 2 267 zł. Падатак: 2 267 × 12% ≈ 272 zł.

Адзін нюанс, пра які варта спытаць у самой фундацыі: як аформлена выплата. Дапамога можа быць аформлена не як darowizna, а як świadczenie ў межах pomocy społecznej, калі такая дзейнасць прадугледжана статутам арганізацыі. Для świadczeń z pomocy społecznej дзейнічае вызваленне з art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy o PIT — і аказваць такую дапамогу могуць у тым ліку фундацыі і stowarzyszenia. Гэта іншы прававы шлях з іншымі правіламі, таму фармулёўка ў дамове ці рашэнні аб выплаце мае значэнне. Арганізацыі, якія рэгулярна выплачваюць дапамогу, звычайна самі ведаюць адказ і могуць даць даведку.

Сітуацыя 2. Дапамога ад замежнай фундацыі

Калі фонд зарэгістраваны за мяжой, напрыклад, у Літве, і атрымальнік не мае польскага грамадзянства ці сталага побыту, «польскага якара» няма ні з аднаго боку. Такое дараванне не падпадае пад podatek od spadków i darowizn і разглядаецца паводле ustawy o PIT: гэта прыход з «іншых крыніц».

Практычна гэта азначае: суму трэба паказаць у гадавой дэкларацыі PIT-36 за год, у якім атрыманы грошы (тэрмін падачы — да 30 красавіка наступнага года). Падатак лічыцца па агульнай шкале — 12% і 32% — разам з астатнімі даходамі года, з улікам агульнай неабкладаемай сумы 30 000 zł. Пры невысокім гадавым даходзе рэальны падатак ад дапамогі можа быць нулявым або невялікім — але паказаць прыход у дэкларацыі трэба.

Калі атрымальнік пазней атрымае pobyt stały або польскае грамадзянства, наступныя дараванні з-за мяжы ўжо будуць падпадаць пад podatek od spadków i darowizn — замежны фонд тады стане звычайным дарыльшчыкам III групы з лімітам 5 733 zł за 5 гадоў. Рэжым «пераключаецца» разам са статусам, і правяраецца ён заўсёды на дзень атрымання.

Сітуацыя 3. Грошы падаравалі сябры

Тут працуе тая самая логіка, толькі цяпер статус трэба глядзець з боку дарыльшчыка.

Калі сябар ці сяброўка мае польскае грамадзянства або сталы побыт — дзейнічае podatek od spadków i darowizn: III grupa, ліміт 5 733 zł ад гэтага канкрэтнага чалавека за 5 гадоў, пры перавышэнні — SD-3 цягам месяца. Ліміт лічыцца асобна па кожным дарыльшчыку, таму дапамога ад некалькіх чалавек не сумуецца ў адзін кацёл.

Калі ж сябры таксама без польскага грамадзянства і сталага побыту (жывуць у Літве, Грузіі ці ў самай Польшчы па часовых картах) — «польскага якара» няма, і паступленне разглядаецца паводле ustawy o PIT: прыход з іншых крыніц, гадавая дэкларацыя PIT-36.

У абодвух выпадках моцна дапамагае дакументацыя: перавод на рахунак замест наяўных грошай, кароткае пісьмовае пацверджанне ад дарыльшчыка (хто ён, які мае статус, што перадаў суму ў дар). Пры буйных сумах такое пацверджанне — яшчэ і гатовыя дадзеныя для SD-3, калі яна спатрэбіцца.

Сітуацыя 4. Інтэрнэт-збор

Пры зборы праз платформу (напрыклад, zrzutka.pl) дарыльшчыкам лічыцца не платформа, а кожны чалавек, які пераводзіў грошы. Таму правілы ўжываюцца да кожнага ўнёску асобна — паводле статусу канкрэтнага дарыльшчыка, як у сітуацыі 3. Пры падпісаных унёсках ад ідэнтыфікаваных асоб ліміты лічацца па кожным дарыльшчыку паасобку — падатак ад дараванняў можа ўзнікнуць, толькі калі ўнёскі аднаго чалавека перавысяць парог. Дробныя ўнёскі па 50–200 zł да лімітаў не дацягваюцца.

Асобная катэгорыя — ананімныя ўнёскі. Паводле цяперашняй пазіцыі KIS, калі дарыльшчыка немагчыма ідэнтыфікаваць, уплата ўвогуле не лічыцца дараваннем у прававым сэнсе — для дамовы даравання патрэбныя два вызначаныя бакі. Таму такія сродкі разглядаюцца як прыход з іншых крыніц паводле ustawy o PIT. Гэта значыць: ананімная частка збору ідзе ў гадавую дэкларацыю PIT-36, разам з астатнімі даходамі года.

Простае правіла для арыентацыі: можаце дакументальна пацвердзіць, хто дарыльшчык і што ў яго статус сталага побыту на тэрыторыі Польшчы ці грамадзянства — працуюць правілы дараванняў з лімітамі; не можаце — зыходзьце з таго, што гэта прыход для гадавой дэкларацыі PIT.

Дзве карысныя звычкі пры зборах: спампаваць і захаваць справаздачу збору з платформы (спіс уплат з датамі і подпісамі) — яна пацвярджае характар паступленняў, калі ўзнікнуць пытанні пра крыніцу пераводаў; і захаваць кантакты буйных дарыльшчыкаў, каб пры патрэбе атрымаць ад іх пацверджанне.

Кароткае рэзюмэ

Хто даў грошы	Які рэжым	Што рабіць
Польская фундацыя	Падатак на дараванні (podatek od spadków i darowizn), III grupa	Да 5 733 zł за 5 гадоў — нічога; звыш — SD-3 цягам месяца
Замежная фундацыя	PIT, іншыя крыніцы (inne źródła)	Паказаць у PIT-36 за год атрымання
Сябар з польскім грамадзянствам ці сталым побытам	Падатак на дараванні, III grupa	Ліміт 5 733 zł ад аднаго дарыльшчыка за 5 гадоў; звыш — SD-3
Сябар без «польскага якара»	PIT, іншыя крыніцы (inne źródła)	Паказаць у PIT-36
Збор: падпісаныя ўнёскі	Паводле статусу кожнага дарыльшчыка	Ліміты лічацца па кожным дарыльшчыку асобна
Збор: ананімныя ўнёскі	PIT, іншыя крыніцы (inne źródła)	Паказаць у PIT-36

Галоўнае — не бойцеся прымаць дапамогу. У більшасці тыповых сітуацый падатак альбо не ўзнікае, альбо невялікі: у рэжыме дараванняў працуе ліміт 5 733 zł ад кожнага дарыльшчыка, у рэжыме PIT — агульная неабкладаемая сума 30 000 zł на год. Дастаткова ведаць, у якім рэжыме вы знаходзіцеся, захоўваць пацверджанні і не прапускаць тэрміны дэкларацый.

Крыніцы: ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn; ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; rozporządzenie Ministra Finansów z 28 czerwca 2023 r. (kwoty wolne i skale podatkowe); podatki.gov.pl; poradnik.ngo.pl. Дадзеныя актуальныя станам на 2026 год.

Гэты матэрыял мае азнаямленчы характар і не з’яўляецца індывідуальнай падатковай ці юрыдычнай кансультацыяй; у канкрэтнай сітуацыі звяртайцеся да спецыяліста.